Cele i metody wychowawcze
W Sparcie cel wychowania w gimnazjonie był określony jasno i jednoznacznie: Wracaj z tarczą lub na tarczy. mówiła matka synowi wyruszającemu na wojnę, jak napisał Plutarch. Natomiast metody były spartańskie.
W epoce Odrodzenia zwanej Renesansem celem był harmonijny rozwój zdolności ucznia w oparciu o spuściznę kulturową antyku poprzez studiowanie tekstów starożytnych w języku oryginału łacina, greka, język hebrajski.
W XIX wieku i pierwszej połowie XX wieku celem kształcenia w gimnazjum było przygotowanie kandydatów do służby państwowej i korpusu oficerskiego. Kładziono nacisk na wygląd, ubiór i zachowanie się uczniów zgodne z rygorystycznie przestrzeganymi kanonami. Jednym z ważniejszych zabiegów policyjno-pedagogicznych był przymus noszenia mundurów (wraz obowiązkową charakterystyczną czapką) przez uczniów, a częściowo i nauczycieli. W ten sposób w miejscach publicznych uczeń wyróżniał się z otoczenia, był łatwy do rozpoznania co do szkoły, a czasami i klasy do której chodził. Wszystko to opisał Stefan Żeromski w powieści Syzyfowe prace.
