W epoce Odrodzenia jako gimnazjum zaczęto określać różne szkoły średnie.
o 1519 biskup Jan Lubrański założył w Poznaniu szkołę humanistyczna zwane Akademią Lubrańskiego lub Kolegium Lubrańskiego, z kursami akademickimi, zorganizowane na wzór uniwersytetu. Istniało do roku 1780. Nie było to jednak gimnazjum w ścisłym tego słowa znaczeniu, gdyż od uniwersytetu różniła się jedynie brakiem prawa do nadawania tytułów naukowych.
o 1538 Johannes Sturm, niemiecki humanista, pedagog, polemista kalwiński, założył gimnazjum humanistyczne w Strasburgu, na którym wzorowano się jeszcze w XIX wieku, program obejmował przede wszystkim języki klasyczne (łacina i greka) i lekturę dzieł starożytnych, a nawet język hebrajski oraz retorykę.
o W Polsce powstały podobne gimnazja, między innymi:
+ 1558 Gimnazjum w Gdańsku,
+ 1568 w Toruniu jako 6-klasowa luterańska szkoła średnia (schola particularis), 1594 rozszerzona do 12-13 lat nauki działała jako Toruńskie Gimnazjum Akademickie do roku 1793 (drugi rozbiór Polski).
* Na początku XIX wieku w Prusach utworzono nowy typ gimnazjum, określanego jako gimnazjum klasyczne z przewagą języków obcych, zwłaszcza łaciny i greki, na kontynencie europejskim stało się ono wzorem elitarnej, ogólnokształcącej szkoły średniej, naturalnie męskiej, przeważnie państwowej. Wtedy to ugruntował się system klasowo-lekcyjny, praktykowany do czasów obecnych z różnym skutkiem.
* Pod koniec XIX wieku zaczęto nazywać gimnazjami także szkoły realne, a następnie nawet zawodowe.
* Na ziemiach polskich w XIX wieku państwa zaborcze (Rosja, Prusy, Austria) zakładały również gimnazja klasyczne z językiem nauczania odpowiednio rosyjskim albo niemieckim.
* Po I wojnie światowej w Polsce dla młodzieży w wieku 10 lat powstały ośmioletnie gimnazja męskie, a z czasem i żeńskie, kończące się maturą.
* Po 1999 roku w Polsce przystąpiono do kolejnych reform oświaty w trakcie których wprowadzono 3-letnie gimnazjum ze zmienionymi programami nauczania takich przedmiotów jak:
o język polski,
o język obcy nowożytny
o historia,
o wiedza o społeczeństwie (w ramach tego przedmiotu realizowane są zajęcia - wychowanie do życia w rodzinie),
o matematyka,
o fizyka i astronomia,
o chemia,
o biologia,
o geografia,
o plastyka,
o muzyka,
o technika,
o informatyka,
o wychowanie fizyczne.
o religia lub etyka
o Ponadto wprowadzono tak zwane ścieżki edukacyjne w obszarze edukacji filozoficznej, prozdrowotnej, ekologicznej, czytelniczej i medialnej, regionalnej, a także obrony cywilnej, integracji europejskiej oraz kultury polskiej na tle tradycji śródziemnomorskiej.
